اعتبارسنجی بانکی راهی مناسب برای بهبود روابط بین بانک و مشتری

اکنون استفاده از روش جدیدی موسوم به اعتبارسنجی بانکی مشتری و پرداخت وام‌های خرد به او بر اساس گزاشر رتبه اعتباری اش، می‌تواند این روابط را تا حدی اصلاح کند. روابط میان مشتری و بانک در سال‌های گذشته به دلیل درخواست بانک برای دریافت وثیقه‌های بسیار سنگین در قبال پرداخت وام‌های خرد به مشتری، کمی […]

اکنون استفاده از روش جدیدی موسوم به اعتبارسنجی بانکی مشتری و پرداخت وام‌های خرد به او بر اساس گزاشر رتبه اعتباری اش، می‌تواند این روابط را تا حدی اصلاح کند. روابط میان مشتری و بانک در سال‌های گذشته به دلیل درخواست بانک برای دریافت وثیقه‌های بسیار سنگین در قبال پرداخت وام‌های خرد به مشتری، کمی دچار مشکل شده بود. در سال‌های اخیر در بازار سرمایه تا حدی شاهد ایجاد رونق نسبی بوده‌ایم، اما با این وجود همچنان این نظریه وجود دارد که نظام بانکی کشور ۸۰ تا ۸۵ درصد از تامین منابع مالی برای اقتصاد کشور را بر عهده دارد.

هر ساله صدها هزار میلیارد تومان تسهیلات از سوی بانک‌‌های کشور به مردم پرداخت می‌شود که بانک‌ها بخش عمده‌ای از این تسهیلات را به شیوه سنتی و با دریافت وثیقه‌های بسیار سنگین که در رهن بانک باقی می‌ماند، پرداخت می‌کنند. این در حالی است که بانک‌ها این اقدام را حتی درباره وام‌های خرد نیز انجام می‌دهند، که این اقدام آن‌ها سبب این مسئله شده است که بخش کثیری از مردم نتوانند وام‌های خرد را که برای تامین نیازهای روزمره و بسیار ضروری خود به آن احتیاج دارند، دریافت کنند. دلیل این امر این است که بسیاری از مردم وثیقه‌های سنگینی را که بانک از آن‌ها انتظار دارد، مانند خانه و یا زمین، در اختیار ندارند. این در حالی است که جمعیت گستره‌ای از مشتریان بانک می‌توانند از عهده پرداخت اقساط وام‌های خرد برآیند، و اعتبار لازم را نیز برای این منظور دارند.

در واقع این مسئله سال‌های زیادی است که در دیگر کشورهای دنیا به سادگی حل شده و برای آن راه‌حل بسیار مناسبی در نظر گرفته شده است. این راه‌حل عبارت است از اعتبار سنجی بانکی مشتری بانک که خواهان دریافت وام است. این شیوه بیش از 50 سال است که در کشورهای مختلف دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد، و استفاده از این روش باعث شده است این کشورها تا حدی بتوانند در زمینه پرداخت وام‌های بانکی خرد، نسبت به ایجاد عدالت اقتصادی میان مردم سرزمین خود موفق عمل کنند.

اعتبارسنجی بانکی چیست؟

سنجش اعتبار مشتری در واقع بررسی توان مالی فردی است که درخواست دریافت وام و تسهیلات مالی را از بانک دارد. سنجش به گونه‌ای انجام می‌شود که مشخص شود آیا مشتری توان پرداخت اقساط تسهیلات دریافت شده را دارد یا اینکه نمی‌تواند از عهده پرداخت آن برآید. اعتبارسنجی بانکی را می‌توان به شیوه‌های مختلفی انجام داد که در این شیوه‌ها باید از روش‌ها و ابزار مناسب مربوط به دریافت آمار مالی که در سال‌های اخیر پیشرفت زیادی نیز در آن حاصل شده است، استفاده شود. با استفاده از این شیوه‌های پیشرفته می‌توان سابقه مالی و اعتباری هر فرد را به صورت دقیق و با جزئیات کامل بررسی کرد و از نتیجه این بررسی‌ها برای اختصاص یک رتبه اعتباری مناسب هر فرد استفاده کرد.

در واقع رتبه اعتباری اختصاص یافته به هر فرد نشان‌گر این است که آیا این فرد می‌تواند از عهده پرداخت اقساط وام‌ دریافتی خود بر بیاید یا اینکه از پرداخت اقساط تسهیلات عاجز خواهد بود. اعتبارسنجی بانکی مشتری علاوه بر اینکه به سود وی است، برای بانک نیز منفعت‌های بسیاری به همراه خواهد داشت. بانک‌ها نگرانی‌های بسیاری در زمینه توانایی مردم برای پرداخت اقساط دارند، که یکی از علل مهم این نگرانی‌ها وقایعی است که در گذشته رخ داده و تجربه بدی برای بانک‌ها ایجاد کرده است. منظور از این حرف، برخی از مطالباتی است که مردم اقساط آن‌ها را پرداخت نکرده‌اند و به همین دلیل این مطالات به مطالبات به تعویق افتاده تبدیل شده است که درباره احتمال وصول مجدد آن‌ها تردیدهای بسیاری وجود دارد.

به همین دلیل است که اعتبار سنجی بانکی می‌تواند گزینه مناسبی برای این منظور باشد. انجام این کار باعث می‌شود بانک‌ها در زمان دادن وام یا تسهیلات به مشتریان خود به این اطلاعات دسترسی داشته باشند و به راحتی بتوانند وضعیت مالی و میزان اعتبار، دارایی‌‌ها و همچنین خوش‌حساب یا بدحساب مشتری را به طور کامل ارزیابی کنند تا آگاهی کاملی نسبت به نحوه فعالیت مالی فرد داشته باشند.

چه اطلاعاتی در گزارش اعتبار سنجی درج میشود؟

اطلاعات موجود در این زمینه شامل این موارد است: میانگین سالیانه یا ماهیانه تراکنش‌‌های مالی افراد، موجودی مشتریان در سپرده‌های بانکی آن‌ها، مقدار بدهکاری و تعهداتی که افراد در بانک موردنظر و یا دیگر بانک‌ها دارند. پس از به دست آوردن این اطلاعات بانک می‌تواند بر اساس داده‌های موجود تصمیم بگیرد که آیا دادن تسهیلات به مشتری اقدام درستی است یا خیر، و اینکه چه نوع وثیقه‌ای را می‌تواند از مشتری در قبال تسهیلات اعطا شده به وی دریافت کند. به این ترتیب یک روش مفید و مطلوب برای دادن اعتبار به مشتریان در دسترس بانک‌ها قرار می‌گیرد، آن هم در شرایطی که امروزه در بسیاری از نقاط دنیا میزان ورشکستگی‌‌ مالی افراد رشد چشمگیری داشته است و از سوی دیگر به علت اینکه حجم مبادلات مالی بسیار بالا است، اعتبارسنجی بانکی مالی افراد به یک مسئله ضروری و غیرقابل چشم‌پوشی تبدیل شده است.

اعتبارسنجی در کشورهای دنیا

نکته مهم در این زمینه این است که بسیاری از کشورهای دنیا شرکت‌های معروفی را تاسیس کرده‌اند که کار مربوط به سنجش اعتبار مشتری را با استفاده از روش‌های پیشرفته آماری و به دست آوردن داده‌های مختلف، به خوبی انجام دهند. شرکت اکسپرین (experian.com) یکی از مهم‌ترین و معتبرترین این شرکت‌ها در دنیا محسوب می‌شود.

امتیازی که از سوی این شرکت برای اعتبارات مشتریان بانک در نظر گرفته شده است، یک عدد سه رقمی است که از 300 تا 850 متغیر است. شرکتی که وظیفه بررسی اطلاعات مربوط به اعتبارسنجی بانکی مشتری را بر عهده دارد، از داده‌های اعتباری مشتری از قبیل سابقه و زمان پرداخت قبض‌های خدماتی، ارائه درخواست برای دریافت تسهیلات، میزان استفاده از اعتبار، و موارد دیگر استفاده می‌کند. شما در صورتی که از امتیاز اعتباری بالایی برخوردار باشید، فرصت بسیار خوبی برای اخذ تاییدیه‌های مورد نیاز بانک برای دریافت تسهیلات و دیگر مزایا به دست خواهید آورد. علت این امر این است که بانک شما را به عنوان یک فرد معتبر و مسئولیت‌پذیر می‌شناسد . ریسک عدم بازپرداخت تسهیلات از سوی شما را بسیرا پایین قلمداد می‌کند.

شرکت ترانس یونیون (transunion.com) نیز یکی دیگر از شرکت‌های معروف برای بررسی اعتبار مشتریان است که نحوه امتیازدهی آن نیز مشابه شرکت اکسپرین است. ترانس یونیون بر اساس داده‌های مختلفی مانند سابقه فرد در زمینه پرداخت اقساط وام‌ها و تسهیلات دریافت‌شده، سابقه پرداخت قبوض اعتباری، مقدار استفاده از اعتبارات و همچنین تعداد درخواست‌های مربوط به خدمات اعتبارسنجی بانکی و دریافت وام توسط مشتری، اعتبار فرد را مورد ارزیابی دقیق قرار می‌دهد و بر اساس آن امتیاز فرد را تعیین می‌کند.

در ایران نیز میتوان از طریق سامانه کردیت اسکورینگ نسبت به اعتبارسنجی بانکی creditscoring.ir افراد حقیقی و حقوقی اقدام نمود. این سامانه به بانک مرکزی متصل بوده و با تجزیه و تحلیل داده ها میتواند رتبه اعتباری افراد را پس از محاسبه به نمایش بگذارد.

شاخصه های اندازه گیری رتبه اعتباری

در عین حال برخی عناصر دیگر از جمله سن فرد، قومیت او، مذهب و وضعیت تاهل او، نوع شغل و کارفرمای او و میزان حقوق او تاثیری در دریافت امتیاز نهایی مشتری نخواهند داشت. در واقع می‌توان گفت که مهم‌ترین مولفه در زمینه اعطای امتیاز اعتباری به فرد، سوابق پرداختی او خواهد بود. چرا که این مولفه نشان‌دهنده نحوه مدیریت مالی توسط مشتری است. کشور ایران نیز روند اعتبارسنجی بانکی مالی افراد را در سال‌های اخیر البته به صورت محدود آغاز کرده است، در عین حال دولت جدید شرایط را طوری فراهم کرده که بانک مرکزی و وزارت اقتصاد در این زمینه تلاش بیشتری نسبت به دولت قبل انجام دهند. به همین دلیل است که در اردیبهشت سال جاری دستورالعمل اجرایی مربوط به اعطای تسهیلات خرد به منظور اجرایی شدن، از سوی بانک مرکزی شبکه بانکی کشور ابلاغ شد.