مدل حاکمیت اینترنت از لیست سیاه به وایت‌لیست تغییر کرده است

در روزهای اخیر فعالان فناوری و تحلیلگران شبکه در ایران بحث گسترده‌ای درباره نحوه جدید کنترل دسترسی به اینترنت مطرح کرده‌اند که می‌تواند نشان‌دهنده تغییر اساسی در شیوه حکمرانی ارتباطات دیجیتال باشد. بر اساس این دیدگاه، رویکرد متداول محدود کردن دسترسی به برخی سایت‌ها و خدمات مشخص که با عنوان فهرست سیاه (بلک‌لیست) شناخته می‌شود در حال تحول به مدلی متفاوت است که در آن دسترسی به اینترنت به‌طور پیش‌فرض مسدود است و تنها فهرستی از مقاصد مجاز اجازه برقراری ارتباط دارند!

به گزارش سرویس داخلی رسانه اخبار تکنولوژی تکنا، در این سیستم جدید مسیرهای دسترسی به شبکه جهانی به گونه‌ای مدیریت می‌شود که تنها تعداد محدودی مقصد تعیین‌شده می‌توانند ترافیک را عبور دهند و بقیه ارتباطات به صورت پیش‌فرض مسدود می‌شوند. این مفهوم در ادبیات فنی نیز به‌عنوان مدلی با «پیش‌فرض عدم‌اجازه» توصیف می‌شود، جایی که بسته‌های داده به‌طور کلی مسیر نمی‌یابند مگر اینکه مقصدشان در فهرست پذیرفته‌شده باشد.

مشاهدات اولیه نشان می‌دهد که دسترسی به برخی خدمات و ابزارهای ارتباطی در شرایط محدود اخیر، همچون امکان باز کردن صفحه‌ای از موتور جست‌وجو یا ابزارهای خاص، بیشتر جنبه نمایشی دارد تا بازگشت کامل اینترنت. منظور از این دسترسی‌های کنترل‌شده، اجازه محدود به برخی سرویس‌ها است در حالی که اکثریت ارتباطات و مقصدهای اینترنتی همچنان بسته مانده‌اند.

به بیان دیگر، باز شدن این پنجره‌های کوچک اینترنت، بازگشت اینترنت آزاد به معنای واقعی را نشان نمی‌دهد بلکه نمونه‌ای از این رویکرد جدید است که در آن شبکه به‌صورت گزینشی و محدود اجازه تعامل با منابع بیرونی را فراهم می‌کند. این رویکرد، به جای حذف فهرست سیاه‌ها، آن‌ها را در قالب مدلی قرار می‌دهد که در آن مسیرهای ارتباطی به‌صورت اصولی بسته و تنها فرصت‌های استثنایی دسترسی تعریف شده‌اند.

کارشناسان و ناظران این روند معتقدند که چنین تغییری می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای آزادی اطلاعات، تجربه کاربران و ساختار شبکه دیجیتال کشور داشته باشد. در مدل کنونی که به‌طور غیررسمی از الگوی وایت‌لیست یاد می‌شود، محدودیت‌ها نه تنها دسترسی به محتوا را مختل می‌کند بلکه ابزارهای سنتی دور زدن فیلترینگ مانند فیلترشکن‌ها نیز در این شرایط دشوارتر می‌شوند، زیرا دیگر نمی‌توان به‌سادگی به ارتباطات آزاد در لایه‌های زیرساختی دست یافت.

در این وضعیت، راه‌حل‌های معمول برای دسترسی به اینترنت جهانی که پیش‌تر تا حدی کارایی داشتند، عملکرد قابل‌اعتمادی ندارند و کاربران معمولی با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو می‌شوند. تحلیلگران تأکید دارند که این تحول می‌تواند به‌تدریج آزادی دسترسی به اینترنت را کاهش دهد و تجربه آنلاین کاربران را به مجموعه‌ای از خدمات و مقصدهای محدود و کنترل‌شده تنزل دهد، تحولی که پیامدهای بلندمدتی برای فضای فناوری و نوآوری دیجیتال در کشور به همراه خواهد داشت.