تعارض منافع پشت پرده رفع فیلترینگ؛ چالش بزرگ حکمرانی دیجیتال

سعید دلفانی قاضی دیوان عدالت اداری و سرپرست پیشین دادسرای فرهنگ و رسانه در یادداشتی تحلیلی در روزنامه شرق نسبت به پیامدهای حقوقی و اجتماعی تداوم فیلترینگ هشدار داده است. او معتقد است جایگزینی قوانین شفاف با مصوبات غیرعلنی ساختاری را شکل داده که نه تنها از پشتوانه گفت‌وگوی عمومی برخوردار نیست بلکه زمینه‌ساز شکل‌گیری اقتصادی پنهان با گردش مالی چند هزار میلیاردی شده است.

به گزارش سرویس داخلی رسانه اخبار فناوری تکنا، به باور او مسئله صرفا مسدودسازی چند پلتفرم نیست. موضوع اصلی آن است که دسترسی به ارتباطات آموزش و کسب‌وکار به تصمیماتی گره خورده که فرآیند تصویب و سازوکار اعتراض به آن برای افکار عمومی روشن نیست. در چنین شرایطی مشروعیت تصمیمات نیز همزمان با فرایندهای بسته تصمیم‌گیری تضعیف می‌شود و فاصله میان حاکمیت و شهروندان افزایش می‌یابد.

دلفانی تاکید می‌کند که واداشتن میلیون‌ها کاربر به استفاده از ابزارهای دور زدن محدودیت برای انجام امور روزمره پیامدهایی فراتر از یک چالش فنی دارد. از نگاه او هنگامی که تصمیمات رسمی به مانعی برای زندگی عادی بدل می‌شوند و شهروندان ناچارند برای دسترسی به خدمات پایه آن‌ها را دور بزنند دیگر نمی‌توان از حاکمیت قانون سخن گفت.

در عمل مصوبات جای قانون را می‌گیرند و تجربه زیسته کاربران با چارچوب‌های رسمی تعارض پیدا می‌کند. این وضعیت سرمایه نمادین نظام حکمرانی را فرسایش می‌دهد و اعتماد عمومی را کاهش می‌دهد. به اعتقاد او ادامه این روند به تدریج اعتبار سازوکارهای رسمی را زیر سوال می‌برد و نظم حقوقی را در معرض تضعیف قرار می‌دهد.

در بخش دیگری از این تحلیل به اقتصاد شکل‌گرفته پیرامون فروش VPN پرداخته شده است. دلفانی این بازار را محصول مستقیم سیاست فیلترینگ می‌داند که به مرور زمان به یکی از ذی‌نفعان بقای آن تبدیل شده است. به گفته او زمانی که یک سیاست عمومی برای گروه‌هایی درآمدهای کلان ایجاد می‌کند اصلاح آن با مقاومت‌های پنهان روبه‌رو می‌شود و بحث از حوزه امنیت به تعارض منافع کشیده می‌شود.

او همچنین استدلال می‌کند که فیلترینگ برخلاف هدف اعلامی خود موجب افزایش مخاطرات شده است. زیرا کاربران را به استفاده از ابزارهای ناشناس سوق می‌دهد و احتمال مواجهه با کلاهبرداری سرقت داده تبلیغات سیاسی ناخواسته و محتوای غیراخلاقی را افزایش می‌دهد. از این منظر سیاست محدودسازی به جای ایفای نقش حفاظتی به عاملی برای گسترش بی‌نظمی در زیست دیجیتال بدل شده است.

دلفانی در جمع‌بندی هشدار می‌دهد که تشدید فشارها کاربران را به سمت فناوری‌هایی سوق می‌دهد که اساسا خارج از کنترل ساختارهای داخلی هستند. به اعتقاد او رشد گرایش به اینترنت ماهواره‌ای نشانه‌ای از مهاجرت فناورانه شهروندان است. هرچه محدودیت‌ها افزایش یابد سرعت این مهاجرت بیشتر می‌شود و ساختار حکمرانی در حاشیه قرار می‌گیرد.

او ادامه این مسیر را ناسازگار با منطق حقوق عمومی و مصالح حکمرانی می‌داند و پیشنهاد می‌کند رویکرد منع محور جای خود را به تنظیم‌گری شفاف پاسخگو و مبتنی بر حقوق عامه بدهد. در غیر این صورت آنچه از دست می‌رود صرفا ابزار کنترل نیست بلکه سرمایه اعتماد و مقبولیت است که برای پایداری هر نظامی حیاتی محسوب می‌شود.

ستار هاشمی : گردش مالی عظیم بازار وی پی ان

همزمان ستار هاشمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز در نشستی با رسانه‌های تخصصی حوزه فناوری به ابعاد اقتصادی فیلترینگ پرداخت و از گردش مالی عظیم بازار فیلترشکن سخن گفت. او با مقایسه پرونده رجیستری آیفون و موضوع رفع فیلترینگ توضیح داد که در ماجرای آیفون به دلیل نبود یک جریان مالی قدرتمند مقاومت‌ها در نهایت شکسته شد.

اما در حوزه فیلترینگ اقتصاد شکل‌گرفته پیرامون VPN به حدی بزرگ شده که به گفته او حتی توان دولت برای مقابله با آن محدود است. این اظهارات در شرایطی مطرح شد که اختلال‌های گسترده و قطعی طولانی مدت اینترنت نارضایتی کاربران و فعالان کسب‌وکارهای آنلاین را افزایش داده است.

وزیر ارتباطات همچنین از پیامدهای مالی این وضعیت برای بدنه اجرایی دولت خبر داد. او اعلام کرد شرکت ارتباطات زیرساخت که پیشتر سودده بود اکنون زیان‌ده شده و درآمد شرکت پست نیز با افت قابل توجه روبه‌رو شده است. به گفته هاشمی زمانی که ترافیک بین‌الملل به مسیرهای غیررسمی منتقل می‌شود و کسب‌وکارهای اینترنتی آسیب می‌بینند درآمد دولت از محل فروش پهنای باند و خدمات پستی کاهش می‌یابد.

او نتیجه سیاست‌های فعلی را خروج سرمایه از چرخه رسمی و ایجاد ناترازی مالی برای اپراتورها دانست. از منظر وزارت ارتباطات منابعی که باید صرف توسعه نسل پنجم شبکه و زیرساخت‌های نوین شود اکنون به بازار غیررسمی دسترسی موقت اختصاص پیدا می‌کند و این موضوع آینده توسعه دیجیتال کشور را تحت تاثیر قرار می‌دهد.